آیا تا به حال با مشکل افتادگی پلک یک طرفه مواجه شدهاید و یا در اطرافیان این مشکل را دیدهاید؟ افتادگی پلک یکی از اتفاقات نگران کنندهای است که تاثیر زیادی روی ظاهر و زیبایی فرد دارد. این عارضه که با نام پتوز شناخته میشود، ممکن است یک پلک یا هر دو پلک فرد را درگیر کند. اما سوال اینجاست که افتادگی پلک چرا به وجود میآید و چگونه میتوان آن را از بین برد؟ در ادامه قصد داریم ضمن معرفی این مشکل، راههای درمانی برای آن را شرح دهیم.
مطلب مرتبط: عمل افتادگی پلک در کرج
با پتوز یا افتادگی پلک بیشتر آشنا شوید
افتادگی پلک یا همان پتوز (Ptosis) با شدتهای مختلفی روی یک یا هر دو پلک ظاهر میشود. این عارضه در نوع شدید ممکن است به طور کامل سطح مردمک چشم را بپوشاند و بدین ترتیب باعث کاهش قدرت بینایی در بیماران شود. افتادگی پلک گاهی حالت مادرزادی دارد و از بدو تولد همراه بیمار است، اما گاهی با حالت اکتسابی و در طول زندگی به وجود میآید.
علائم افتادگی پلک
مطابق تحقیقات، علت افتادگی پلک مربوط به آسیب یا اختلال عملکرد اعصاب سمپاتیک و یا سیستم عصبی مرکزی است. در این حالت پلک بالایی در حالت عادی حداقل به اندازه 1.5 یا 2 میلی متر پایینتر از دیگری قرار میگیرد.
سه نشانه شایع در بیماران مبتلا به افتادگی پلک وجود دارد که در ادامه به آن اشاره خواهیم کرد. اگر یک یا چند مورد از علائم را دارید، بهتر است هر چه سریعتر برای معاینه به پزشک مراجعه کنید.
- افتادگی پلک بالایی روی یک یا هر دو چشم رویت میشود، اما شدت افتادگی ممکن است کمی متغیر باشد. افتادگی پلک در بیماران باعث پوشانده شدن مردمک چشم و اختلال در بینایی میشود؛ بدین ترتیب میدان دید در فرد تا حد زیادی کم میشود.
- گاهی فرد برای جبران کاهش میدان دید، سر خود را به عقب میبرد یا با دست پلک را بالا نگه میدارد.
- در مواردی، خشکی شدید چشم در بیمار به وجود میآید و گاهی هم بیمار حالت آبریزش را در چشمان خود حس میکند.
- اگر افتادگی پلک دو طرفه باشد، صورت کاملا خسته و خواب آلود به نظر میرسد؛ اما اگر یک طرفه باشد، عدم تقارن در صورت مشاهده میشود.
- در برخی از مواقع، ممکن است بیمار در اطراف چشم خود احساس درد هم داشته باشد.
مطلب مرتبط: بوتاکس برای افتادگی پلک
تشخیص دقیق افتادگی پلک
اگر احساس میکنید دچار افتادگی پلک هستید اما نسبت به آن اطمینان ندارید، انجام معاینه بدنی و تستهای ویژه میتواند برای تشخیص این عارضه در شما مفید باشد.
برای تشخیص دقیق، ابتدا پزشک اقدام به معاینه بدنی و بررسی سابقه پزشکی بیمار میکند؛ علاوه براین، پزشک راجع به علائمی که دارید و مدت زمان بروز آنها از شما سوالاتی را میپرسد. در صورت نیاز، انجام یکسری تستها به مراجعه کننده توصیه میشود.
یکی از دقیقترین تستهایی که برای تشخیص افتادگی پلک استفاده میشود، تست تنسیلون tensilon است. در ابتدا پزشک دارویی به نام ادروفونیوم یا همان تنسیلون را به یکی از رگهای بیمار تزریق میکند و سپس از بیمار میخواهد تا یک حرکت را به طور مکرر انجام دهد؛ برای مثال از بیمار میخواهد چند بار بایستد و مجددا بنشیند.
در این حین پزشک بررسی میکند که آیا داروی تزریق شده توانسته باعث تقویت قدت عضلانی شما شود یا خیر. تست تنسیلون برای تشخیص بیماری میاستنی گراویس استفاده میشود. این بیماری یکی از شایعترین علت افتادگی پلک در بیماران است.
تست اسلیت لامپ slit lamp یکی دیگر از تستهای مشهور برای تشخیص پتوز یا همان افتادگی پلک است. در این تست پزشک از نور برای تشخیص دقیق عارضه استفاده میکند.
مطلب مرتبط: وازلین برای افتادگی پلک
چرا افتادگی پلک رخ میدهد؟
تفاوتی ندارد که به افتادگی یک طرفه پلک مواجه شدهاید یا هر دو پلک شما درگیر این بیماری شده است، بهرحال یک سری دلایل باعث ضعف عضله چشم و بروز این اتفاق میشوند که در ادامه به آن بیشتر میپردازیم.
افزایش سن
یکی از شایعترین دلایل بروز افتادگی یک طرفه پلک، افزایش سن و ضعف عضلههای چشم است. این عارضه با نام پتوز آپونوروتیک شناخته میشود که در اکثر سالمندان قابل مشاهده است. در این حالت تاندون عضله ای که پلک را بالا نگه میدارد، دچار کشیدگی و ضعف میشود و در نهایت افتادگی پلک ایجاد میگردد. پتوز آپونوروتیک معمولا روی هر دو پلک دیده میشود اما گاهی ممکن است یک پلک را به شکل شدیدتری درگیر کند.
مشکلات مادرزادی
اگرچه شیوع بیماری در سنین پایین، بسیار کم است، اما بهرحال پتوز مادرزادی هم در جوامع مختلف دیده میشود. این عارضه اگر به شکل مادرزادی باشد، در سنین کم و حتی از بدو تولد در چشمان فرد ظاهر میشود. در این شرایط، عضله پلک در فرد رشد کافی ندارد و به همین دلیل این اتفاق باعث افتادگی پلک میشود. توجه داشته باشید که افتادگی پلک در نوزادان با ضعف بینایی و تنبلی چشم همراه خواهد بود. جالب است بدانید، در 70 درصد مواقع پتوز مادرزادی باعث افتادگی پلک روی یک چشم میشود.
سندرم هورنر یکی از اصلیترین علل افتادگی پلک عصبی مادرزادی در نوزادان است. در این سندرم، مسیر سمپاتیک دچار اختلال میشود و در نهایت فرد به افتادگی پلک مبتلا میگردد. برای رفع این عارضه باید حتما به پزشک مراجعه کنید تا نتیجه مد نظر حاصل شود. برای گرفتن نتیجه بهتر باید در اوایل زندگی فرد اقدام به جراحی کرد تا از نابینایی و محدودیت میدان دید جلوگیری شود.
بیماریهای تاثیرگذار روی اعصاب و عضلات
در دسته این نوع بیماری ها، موارد مختلفی را میتوان جای داد که همگی روی عضلات یا اعصاب چشم تاثیر دارند و به همین دلیل باعث افتادگی یک طرفه یا دو طرفه پلک میشوند. انواع تومور مغزی، سکته مغزی، سرطان اعصاب و عضلات، اختلالات عصبی مانند میاستنی گراویس و… از جمله بیماریهایی هستند که افتادگی پلک در آنها بروز پیدا میکند.
یکی دیگر از بیماریهایی که باعث آسیب به عضله و در نهایت افتادگی پلک میشود، دیستروفی عضلانی دوشن است. در این بیماری فرد در انجام بلع و حرکات چشم دچار مشکل میشود و به همین دلیل افتادگی پلک اتفاق میافتد.
مشکلات موضعی چشم
مشکلات موضعی یکی دیگر از دلایل افتادگی پلکها هستند؛ خستگی، عفونت چشم، وجود تومور یا کیست داخل چشم یا روی پلکها و… از جمله مشکلات موضوعی هستند که باعث آسیب به پلکها میشوند.
گاهی مشکلات موضعی خیلی حاد نیستند و به مرور زمان از بین میروند؛ برای مثال در برخی موارد علت افتادگی پلک فقط خستگی چشم است و دلیل خطرناک دیگری وجود ندارد. افرادی که خیلی از چشمان خود کار میکشند و استراحت ندارند، ممکن است دچار افتادگی پلک شوند. در واقع در این حالت عضلات پلک به دلیل فعالیت زیاد خسته میشوند و قادر به بالا نگه داشتن پلک در حد معمول نیستند. این عارضه با استراحت کافی به طور کامل و خود به خود از بین میرود.
در برخی شرایط هم مصرف قطرههای خاص باعث آسیب به پلکها و افتادگی آنها میشود؛ برای مثال بیمارانی که به بیماری آب سیاه مبتلا میشوند باید نوع خاصی از قطره را مصرف کنند که باعث از بین رفتن چربی داخل چشم میشود. این امر در طولانی مدت حالت افتادگی را در پلکها به وجود میآورد.
آسیب به ماهیچهها
هر اتفاقی که باعث آسیب به ماهیچههای نگهدارنده پلک شود، افتادگی پلک را در پی دارد. برخورد اجسام، مالش بیش از حد چشم ها، استفاده طولانی مدت از لنزهای تماسی، انجام جراحیهایی مانند جراحی آب مروارید و… زمینه ساز آسیب به ماهیچهها و در نتیجه افتادگی پلکها هستند.
فلج عصب سوم
علت افتادگی ناگهانی پلک ممکن است مربوط به فلج اعصاب چشم هم باشد. این بیماری با نام فلج عصب سوم شناخته میشود و در اکثر موارد باعث افتادگی یک پلک در فرد میگردد.
جمع بندی دلایل بروز افتادگی پلک
به طور کلی تمامی دلایل و علل افتادگی پلک را میتوان در دو دسته اکتسابی و مادرزادی جای داد که در ادامه به توضیح هر کدام میپردازیم.
افتادگی پلک اکتسابی شامل موارد زیر است:
- افتادگی پلک عصبی که با اختلال در عملکرد اعصاب پلکی به وجود میآید.
- افتادگی پلکی عضلهای که در آن عضله پلکی دچار اختلال عملکرد میشود.
- افتادگی پلک تاندونی که تاندون چشم آسیب میبیند و نمیتواند پلک را به اندازه کافی بالا نگه دارد.
- افتاگی پلک مکانیکی که در این عارضه پلک به دلایل مختلف سنگین میشود و عضلات نمیتوانند آن را بالا نگه دارند.
افتادگی پلک مادرزادی
در این بیماری ضعف عضلانی در مبتلایان دیده میشود که با افتادگی پلک و در نهایت تاری دید، آستیگماتیسم و همچنین انسداد مسیر بینایی همراه است.
افتادگی پلک یک طرفه خطرناکتر است یا دوطرفه؟
برای این که میزان خطر عارضه را بسنجید باید ابتدا مشکل به وجود آمده را به شکل ریشهای بررسی کنید. همانطور که در بالا اشاره شد، گاهی افتادگی پلک نشان دهنده یک بیماری زمینهای است که در این شرایط با توجه به نوع بیماری میزان خطر شناسایی میشود.
به طور کلی میتوان گفت، ریسک ابتلا به بیماری زمینهای زمانی که هر دو پلک فرد درگیر افتادگی باشد، بیشتر است؛ اما اگر افتادگی فقط روی یک پلک باشد، احتمالا فرد دچار مشکلاتی نظیر گل مژه یا بروز اختلالات عصبی نظیر میگرن و… شده است؛ اما با این دید کلی نمیتوان نظر قطعی داد و برای معاینه بهتر حتما باید به پزشک مراجعه کنید.
افتادگی پلک چه عوارضی در پی دارد؟
یکی از بدیهیترین عوارض افتادگی پلک، مشکلات ظاهری در فرد است اما این عارضه مشکلات جسمی هم در پی دارد. افرادی که به افتادگی پلک دچار میشوند، برای دید بهتر مجبورند مدام عضلات کناری چشم را جمع کنند تا بتوانند دید بهتری داشته باشند. این امر باعث بروز چین و چروک و فشار به عضلات دور چشم میشود.
علاوه بر این، افراد گاهی مجبورند برای دید بهتر، سر خود را به عقب خم کنند که این امر هم باعث کشیدگی بیش از حد عضلات گردن میشود. از جمله مشکلات دیگری که در پی افتادگی پلک به وجود میآید، تاری دید، آستیگماتیسم و تنبلی چشم است.
چگونه میتوان افتادگی پلک را درمان کرد؟
برای درمان افتادگی پلک باید شرایط بیمار نظیر جنسیت، سن، علت بروز و شدت مشکل را در نظر گرفت، اما بهر جهت میتوان درمان را به شکل مصرف دارو یا جراحی پیش برد. جراحی پلک یک راهکار بسیار موثر و با عوارض نادر است که بیشتر بیماران آن را انتخاب میکنند. در ادامه به انواع روشهای درمان افتادگی پلک اشاره خواهیم داشت.
استفاده از قطره چشمی
در صورتی که افتادگی پلک ناشی از مواردی مانند تزریق بوتاکس باشد، موقتی محسوب میشود. برای درمان افتادگی موقتی پلک میتوانید از قطرههای چشمی مانند لوپیدین استفاده کنید. این قطره باعث بهبود سریعتر افتادگی از طریق انقباض سریع پلکها در چشم میشود.
جراحی افتادگی پلک چشم
در صورتی که افتادگی پلک ناشی از مسن شدن فرد باشد، جراحی بلفاروپلاستی مشکل را حل میکند. بلفاروپلاستی یک روش سرپایی و با پاسخدهی بسیار خوب است که با بیحسی موضعی برای افراد مختلف انجام میشود. معمولا جراح برای بلفاروپلاستی بیهوشی عمومی را انتخاب نمیکند تا بتواند پلکها را در موقعیتی که چشمها باز هستند، تنظیم کند.
در صورتی که افتادگی پلک خفیف باشد، فقط بخشی از عضلات پلک برش داده میشوند، اما در موارد متوسط ممکن است عضله اصلی پلک کمی کوتاهتر شود. در موارد خیلی شدیدتر، لیفت ابرو هم انجام میشود تا نتیجه کار، رضایتبخشتر باشد.
برای انجام جراحی بلفاروپلاستی می توانید به آلاکلینیک مراجعه کنید. در این کلینیک انواع خدمات زیبایی از جمله بلفاروپلاستی با تجهیزات مدرن و زیر نظر پزشکان حاذق انجام میشود.
در صورتی که کودکی پتوز مادرزادی شدید داشته باشد، احتمالا جراحی اصلاحی سریع توسط پزشک پیشنهاد میشود؛ زیرا در صورت درمان زودرس، خطر بروز آسیب دائمی به بینایی کودک کم میشود. اگر پتوز خفیفتر باشد و اختلالی در بینایی کودک به وجود نیاورد، پزشک ممکن است اصلاح افتادگی را به سن سه تا 5 سالگی کودک موکول کند.
استفاده از عصای پتوز
در این روش یک زائده مخصوص توسط چشم پزشک به قاب عینک فرد اضافه میشود. این عصا کمک میکند پلک در حالت عادی قرار گیرد و افتادگی آن را تا حد زیادی برطرف میکند. امروزه دو مدل عصای پتوز در دنیای پزشکی وجود دارد که شامل عصای قابل تنظیم و عصای تقویت شده هستند.
عصای قابل تنظیم معمولا به یک سمت قاب وصل میشوند و عصاهای تقویت شده به هر دو سمت قاب متصل میشوند. عصای پتوز را میتوان روی انواع قابها استفاده کرد اما روی قابهای فلزی، بهترین عملکرد را خواهند داشت.
در صورتی که فرد به دلایل مختلف مانند دیابت یا فشار خون بالا، امکان جراحی را نداشته باشد، عصای پتوز بهترین انتخاب است. با این حال باید توجه داشته باشید که اگر افتادگی پلک خیلی شدید باشد و باعث انسداد مسیر بینایی شود، بهترین گزینه جراحی خواهد بود.
سوالات متداول
بهترین راه برای درمان افتادگی یک طرفه پلک کدام است؟
بلفاروپلاستی میتواند درمانی سریع و بدون عارضه خاص برای افرادی باشد که به افتادگی پلک دچار هستند.
آیا درمان افتادگی پلک ضروری است؟
بله، بهتر است بعد از مشاهده افتادگی پلک برای درمان اقدام کنید، زیرا ممکن است مشکلات بعدی نظیر تاری دید و محدودیت میدان دید را به وجود آورد.
آیا افتادگی پلک مادرزادی قابل درمان است؟
بله، درمان افتادگی پلک مادرزادی با بلفاروپلاستی انجام میشود اما بهتر است قبل از عمل حتما با پزشک مربوطه مشورت کنید.
